Fındıkta Külleme

(Phyllactinia guttata (Wallr.: Fr.) Lev. Erysiphe (sect. Microsphaera) sp.
Hastalık
Örnekleme Zamanı
Nisan-Eylül
Örnekleme Yöntemi
Gözle inceleme
İndirilebilir Ekler
İndirmeyi Başlat

Tanımı, Yaşayışı ve Belirtileri

Fındıkta külleme hastalığına Phyllactinia guttata ve Erysiphe corylacearum neden olmaktadır.

P. guttata’nın miselyumu genelde konukçu yapraklarının alt yüzeyinde, nadiren üst yüzeyinde görülür. Konidileri tek hücreli, çomak şeklinde veya bazen romboid (baklava dilimi şeklinde)’dir. Kleistotesiyumları yuvarlak ve yayvan olup, 3-15 adet tutunucu kol içerir. Tutunucu kolların taban kısmında ayırt edici şekilde bir şişkinlik vardır (Şekil 12a).

E. corylacearum’un miselyumu ise yaprakların her iki yüzeyinde de gelişir. Konidileri tek hücreli, oval, elipsoid veya fıçı şeklindedir. Kleistotesiyumları yuvarlak olup, tutunucu kolları uçta dikotom dallanma gösterir (Şekil 12b).

Phyllactinia guttata’nın kleistotesiyumu ve Erysiphe corylacearum’un kleistotesiyumu
Şekil 12. Phyllactinia guttata’nın a) kleistotesiyumu b) Erysiphe corylacearum’un kleistotesiyumu

P. guttata kışı yere dökülen hastalıklı yapraklarda kleistotesiyum halinde geçirir. İlkbaharda kleistotesiyumlardan çıkan askosporlar normal büyüklüğünü almış fındık yapraklarını enfekte ederek hastalığı başlatır. Askospor çimlenmesi için uygun sıcaklık aralığı 10-20°C’dir. Sezon boyunca oluşan konidiler rüzgarla yayılarak yeni enfeksiyonları oluşturur.

Erysiphe corylacearum de kışı hastalıklı bitki artıklarında geçirir. P. guttata’dan daha erken dönemde yaprak ve yeni oluşan çotanakları enfekte eder, konidileri rüzgarla yayılır.

P. guttata’nın neden olduğu külleme hastalığında, havanın sıcak ve nemli olduğu, gelişme sezonunun ortasından sonuna doğru olan dönemde, fındık yapraklarının genellikle alt yüzeyinde fungusun misel, konidiofor ve konidilerinden kaynaklanan gri-beyaz, toz tabakası şeklinde fungal bir örtü oluşur (Şekil 12a). Başlangıçta küçük benekler şeklindeki bu örtü, sonuçta yaprağın tamamını sarar, zamanla yaprak yeşil rengini ve parlaklığını kaybederek matlaşır. Sezon sonuna doğru beyaz fungal örtünün içinde hastalık etmeninin gözle görülebilen küçük, yuvarlak, kahverengi, parlak kırmızı ve siyah renkte kleistotesiyumları oluşur (Şekil 12b). Daha sonra yapraklar giderek kahverengileşmeye, gevrekleşmeye ve kıvrılmaya başlar.

Bu şekilde hastalığa yakalanan yapraklar vaktinden önce dökülürler. Hastalık, genellikle yapraklarda görüldüğü ve doğrudan ürüne zarar vermediği halde yaprakların vaktinden önce dökülmesine neden olarak, fındık veriminden çok kalitesini olumsuz yönde etkiler. Ayrıca hastalıklı yapraklar fizyolojik faaliyetlerini sağlıklılar kadar sürdüremeyecekleri için, bu durumun uzun yıllar devam etmesi ve mücadele yapılmaması durumunda ağaçlarda gelişme geriliği görülebilir.

Fındık yapraklarının alt yüzeyinde P. guttata’nın neden olduğu belirti
Şekil 13. Fındık yapraklarının a) alt yüzeyinde P. guttata’nın neden olduğu belirti b) kleistotesiyumların görün
tüsü

E. corylacearum’un neden olduğu külleme hastalığında ise ilkbaharda gelişme sezonunun nispeten erken döneminde yapraklar, genç sürgünler ve çotanaklar üzerinde belirtiler oluşur. Yapraklardaki belirtiler yaprağın her iki yüzeyinde de oluşabilir. Fungus kolonilerinin yaprakların alt kısımlarında gelişmesi ile ilk başlarda yaprak üst kısmında renk açılmaları, sarımsı beneklenme şeklinde bir belirti oluşur (Şekil 13). Zamanla lekeler kahverengileşir, yapraklar matlaşmaya başlar ve ilerleyen dönemde etmenin kahverengi-siyah kleistotesiyumları lekeler üzerinde rahatça gözlenir (Şekil 14). Hastalanan yapraklarda kuruma, kıvrılma ve vaktinden önce döküm söz konusudur.

Fındık yapraklarında E. corylacearum‘un erken dönemde yaprak üst yüzeyinde ve alt yüzeyinde neden olduğu külleme belirtileri
Şekil 14. Fındık yapraklarında E. corylacearum‘un erken dönemde a) yaprak üst yüzeyinde b) alt yüzeyindeneden olduğu külleme belirtileri

Genç sürgün ve çotanaklarda zuruf yüzeyinde ilk önce un serpilmiş gibi bir görüntü, ilerleyen dönemde renkte matlaşma, kahverengileşme ve özellikle erken dönemde hastalığa yakalananlarda kurumalar gözlenir (Şekil 15). Bu şekilde hastalık hem verim hem de kalite kayıplarına neden olur.

P. guttata’nın neden olduğu külleme, ülkemizde fındıkta son yıllara kadar en bilinen ve en sık görülen fungal hastalık olup, bazı üretim alanlarında yıllara göre %70 ve hatta %100’lere varan oranlarda bulaşıklık tespit edilmiştir.

E. corylacearum’un neden olduğu külleme ise ülkemizde ilk olarak 2013 yılında görülmüştür. Tüm fındık üretim alanlarında ekonomik anlamda zarara neden olmaktadır.

Fındık yapraklarında E. corylacearum’un ilerleyen dönemde neden olduğu yaprak üst yüzeyindeki alt yüzeyindeki belirtiler
Şekil 15. Fındık yapraklarında E. corylacearum’un ilerleyen dönemde neden olduğu a) yaprak üst yüzeyindeki b) alt yüzeyindeki belirtiler c) kleistotesiumların görüntüsü

P. guttata, fındık, antepfıstığı, ceviz, pikan, kestane, kivi, meşe, kayın, gürgen, şimşir, huş ağacı, dut, kızılağaç, kavak, söğüt ve bazı otsu bitkiler gibi geniş bir konukçu dizisine sahiptir.

E. corylacearum fındıkta hastalığa neden olmaktadır.

E. corylacearum’un çotanaklarda sürgünde neden olduğu belirtiler.
Şekil 16. E. corylacearum’un a, b) çotanaklarda c) sürgünde neden olduğu belirtiler.

Fındıkta Külleme Mücadelesi

Kültürel Önlemler

  • Enfeksiyon kaynaklarının azaltılması için yere dökülen yapraklar ile hastalıklı bitki artıkları toplanmalı, bulaşık dip sürgünleri kesilmeli ve imha edilmelidir.
  • Bahçede nemi azaltmak, iyi bir hava sirkülasyonu ve yeterli ışıklanma sağlamak için budama ve yabancı ot mücadelesine önem verilmelidir.

Kimyasal Mücadele

İlaçlama Zamanı

Hastalık bahçede ilk defa çıkıyorsa, belirtiler görülür görülmez ilaçlamaya başlanır. Daha önceki yıllarda hastalık görülmüş ise hastalık etmenine göre ilk ilaçlama zamanına karar verilir.

P. guttata’nın neden olduğu külleme hastalığı bahçede ilk defa çıkıyorsa, belirtiler görülür görülmez ilaçlamaya başlanır. Daha önceki yıllarda hastalık görülmüş ise belirtiler görülmeden önce yapraklar normal büyüklüğünü aldıktan sonra ilk ilaçlama yapılmalıdır.

E. corylacearum’un neden olduğu külleme hastalığı bahçede ilk defa çıkıyorsa, belirtiler görülür görülmez ilaçlamaya başlanır. Daha önceki yıllarda hastalık görülmüş ise meyve (çotanak) bağlama döneminde ilaçlamaya başlanır. Her iki hastalık etmeni için hastalığın şiddeti, iklim koşulları ve ilacın etki süresi dikkate alınarak ikinci ve diğer ilaçlamalara hasada kadar devam edilir (Şekil 17). Son ilaçlama ile hasat arasında geçmesi gereken süreye dikkat edilmelidir.

Külleme hastalığına karşı mücadele yapılmış ve yapılmamış fındık ocakları
Şekil 17. Külleme hastalığına karşı mücadele yapılmış ve yapılmamış fındık ocakları

Bitki Koruma Ürünleri

Instagramda aramıza katıl!

Gün aşırı paylaştığımız içeriklerimizle Instagram’da üreticileri bir araya getirdiğimiz bir topluluk oluşturuyoruz. Sen de katıl!

SİZDEN GELENLER
ÖĞRETİCİ İÇERİKLER
YARIŞMALAR
KATILMAK İSTİYORUM

Kaynaklar

Bu makale, T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI’ndan alınmıştır. İçerikte hiçbir değişiklik yapılmamıştır.

Orijinal Makale

Dr. Kibar AK, Ebru GÜMÜŞ, Dr. Arzu SEZER, Çiğdem BULAM KÖSE, Dr. İlyas DELİGÖZ, Abdullah BALTACI, Ömür DUYAR, Ümit ESER, Nagehan ÇİL TURGUT, Demet ÇELİK ERTEKİN, Dr. Aynur KARAHAN, Dr.Vildan BOZKURT, Dr. Arzu AYDAR (2017). Fındık Entegre Mücadele Teknik Talimatı. Ankara: T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI

Bitki Koruma Ürünleri

PAYLAŞ
PAYLAŞ