ÖRTÜALTI
AÇIK ALAN
TOPRAKSIZ TARIM

Karpuz Yetiştiriciliği

Karpuz yetiştirme koşulları nelerdir? Karpuzda sık görülen hastalıklar hangileridir? Karpuzda gübreleme ve sulama nasıl yapılır? Karpuz yetiştiriciliği hakkında öğrenmek istediğiniz herşey bu rehberde.
Karpuz ne zaman hasat edilir?
Karpuzda gübreleme nasıl olur?
Karpuz çeşitleri nelerdir?
Karpuz hangi iklimde yetişir?
Karpuz mozaik virüsü nedir?
Karpuz nasıl yetiştirilir?
Konu başlıkları
Okumak istediğin bölüme tıkla
Bölüm 1
Bitkiye Giriş
Bölüm 2
İklim ve Toprak İsteği
Bölüm 3
Yetiştirme Tekniği
Bölüm 4
Zirai Mücadele
Bölüm 5
Hasat ve Depolama
Bölüm 1

Karpuz Bitkisi ve Çeşitleri

Karpuz hangi familyadandır? Karpuzda kök, yaprak, meyve ve çiçek özellikleri nedir? Kaç çeşit karpuz vardır?

Yabani karpuza, Kuzey Afrika’nın kurak bölgelerinde ve Sudan’da rastlanmaktadır. Bazı kaynaklar ise karpuzun ana kaynağını Hindistan olarak kabul etmektedir. Kültür karpuz çeşitleri 15. yüzyıldan itibaren Mısır, Suriye, Anadolu ve Balkanlar üzerinden Avrupa’ya yayılmıştır. Bugün memleketimizin birçok ilinde tatlı ve sulu karpuz çeşitleri yetiştirilmektedir. Karpuz Cucurbitaceae familyasının citrullus türüne bağlı senelik bir kültür bitkisidir. Bu türün başlıca dört alt grubu olmakla beraber, ekonomik bakımdan yalnız aşağıdaki iki türü önemlidir.

  • Citrullus colocynthis
  • Citrullus vulgaris

Yemeklik olarak kullanılmayan birinci grubun meyveleri normal karpuzlardan daha küçük ve acımsı lezzettedir. Buna karşılık ikinci grup, dünya üzerinde yetiştirilen ve insanlar tarafından yenilen zengin çeşitleri ihtiva eder.

 Citrullus vulgaris
Citrullus vulgaris

Karpuzun Botanik (Bitkisel) Özellikleri

Kök

Karpuz kökleri uygun toprak şartlarında ve özellikle sulama yapılmayan yetiştiriciliklerde oldukça derine iner. Sulanan şartlarda ise bol saçak kökleri çoğunlukla 40– 50 cm kadar derinlikte ve hatta yüzeye daha yakın olarak yetişir.

Karpuz fidesinin kökleri
Karpuz fidesinin kökleri

Gövde

Gövdesi kendiliğinden dik olarak büyümeye uygun olmadığından toprak yüzünde yayılı olarak büyür ve uygun şartlarda 3–4 m kadar uzayabilir. Gövde ve dalların üzeri hafif tüylüdür.

Karpuz gövdesi
Karpuz gövdesi

Yaprak

Dallar üzerinde birbirini takiben meydana gelen yapraklar dilimli, üzerileri adeta süslenmiş vaziyette hafif damarlı, parlak mavimtırak yeşil renktedir.

Karpuz yaprakları
Karpuz yaprakları

Çiçek

Sarı renkte olan çiçekleri beşlidir. Bitkiler üzerinde tıpkı kavunlarda olduğu gibi cinsiyet bakımından değişik karakterde çiçekler meydana gelir. Karpuzlarda biyolojik bakımdan erkek çiçekler çoğunluktadır ve sapları daha uzuncadır. Dişi çiçekler erkek çiçeklerden biraz daha büyük, sapları daha kısa, kalın ve üzerileri hafif tüylüdür. Az miktarda erkek + dişi çiçek durumlarına rastlanır. Döllenme olayı erkek çiçeklerdeki polen tozlarının değişik yollarla dişi karakterdeki çiçeklerin dişicik tepesine taşınması suretiyle meydana gelmektedir.

Karpuz çiçeği
Karpuz çiçeği

Meyve

Karpuz meyveleri şekil, irilik, kabuk ve et rengi, çekirdek renkleri bakımından büyük farklar gösterir. Bu karakterlere göre çeşitler birbirinden kolaylıkla ayırt edilebilir. Karpuzlarda irilik, başta çeşit karakteri olmak üzere kısmen de yetiştirme ve bakım şartlarına bağlıdır.

Karpuz meyvesi
Karpuz meyvesi

Tohum

Çekirdekler; renk ve irilik bakımından çeşitler arasında oldukça farklar gösterir. Tohum renkleri beyazımtırak, sarı, siyah, koyu kırmızı ve benekli olabildiği gibi irilik itibariyle oldukça küçük, orta ve iri olanları mevcuttur. Karpuz çekirdekleri çimlenme kabiliyetlerini normal şartlarda 5 yıl muhafaza edebilir.

Karpuz tohumu
Karpuz tohumu

Karpuz Çeşitleri

Karpuzlar şekil, kabuk ve et renklerine göre aşağıdaki şekilde gruplandırmıştır.

Şekillerine Göre Karpuz Çeşitleri

  • Yuvarlak karpuzlar (Yeni dünya karpuzları)
  • Yuvarlak- beyzi karpuzlar ( İri Diyarbakır karpuzları)
  • Uzun karpuzlar ( Amerikan karpuzları)

Kabuk Renklerine Göre Karpuz Çeşitleri

  • Kabuk renkleri muhtelif renk tonunda düz olanlar (Tekirdağ, Karabuz, Gülle Karpuzları)
  • Kabuk rengi alaca olanlar ( Pembe, Ferik, Sürme karpuzları)

Et Renklerine Göre Karpuz Çeşitleri

  • Pembe etli karpuzlar
  • Muhtelif tonda kırmızı etli karpuzlar
  • Sarı etli karpuzlar

Karpuz Tohumlarına Göz At

Tümünü Gör

Crimson: STARPLUS F1

DİLAN F1

AT 12 F1

Crimson: DEPAR F1

Siyah: PASKAL F1

AT 403 F1

BOZBEY F1

CRİMSON SWEET

ALTINIŞIK F1

Crimson: JOKER F1

Siyah: MİRZA F1

DİLAN F1

Bölüm 2

Karpuz Yetiştirme Koşulları

Karpuz hangi topraklarda yetişir? Karpuz için en uygun sıcaklıklar nedir? Karpuz için uygun nem ve ışık süresi nedir? Karpuzun toprak istediği nasıldır?

27-30 °C
Optimum Sıcaklık
15 °C +
Minimum Sıcaklık (Gelişim)
10-12 °C
Minimum Sıcaklık (Yaşam)
35-45 °C
Maksimum Sıcaklık

Karpuz İçin Sıcaklıklar Nasıl Olmalıdır?

Sıcakları en fazla seven, düşük sıcaklıklardan en fazla etkilenen sebze türüdür. Yetiştiriciliği minimum 10-12 °C’nin altında kısıtlanır. Hava sıcaklığı 10 °C’nin üstüne çıkmadan fide dikimi veya tohum ekimi yapılmamalıdır. Tohum ekimi için toprak sıcaklığının 15 °C’ye ulaşması beklenmelidir. 12 °C’nin altında çimlenme olmaz.

Yüksek sıcaklıktan fazla etkilenmez çünkü bir çöl bitkisidir. Optimum sıcaklık isteği 27-30 °C’dir, fakat 35-45 °C’de zararlanmadan yetiştirilebilir. Daha yüksek sıcaklıklarda başta ilk meyve dökümleri, daha ileriki aşamalarda yapraklarda ve meyvede güneş yanıklıkları gibi zararlanmalar oluşabilmektedir.

Karpuzda Nem

Nem bakımından pek seçici değildir. Yüksek veya düşük nemde zararlanmadan yetiştirilebilir. Kavun kadar hassas değildir, ancak nemin %95’in üzerine çıkması durumunda mantarsal hastalıkların yayılması, özellikle antraknoz, botriytis gibi hastalıkların artması söz konusudur.

8 saat +
Minumum Güneşlenme Süresi

Karpuzda Güneşlenme

Işığa bağımlı bir tür değildir ancak ışıktan hoşlanır. Işıklanmanın önemli etkisi çiçeklenme üzerinedir. Kavunda olduğu gibi kısa gün koşullarında dişi çiçek oluşumu, uzun gün koşullarında erkek çiçek oluşumu artar. Bir bitkide 50’ye yakın çiçek oluşur ve bitki bunlardan en fazla 3 tanesini besleyebilir.

5-6,5
pH Seviyesi
İyi
Drenaj
Kumlu-tınlı veya Tınlı-kumlu topraklar
Toprak Tipi

Toprak İstekleri

Karpuz yetiştirmek için en elverişli topraklar, akarsu kenarlarında kimilli topraklarla derin geçirgen, su tutma kabiliyeti yüksek, kumlu-tınlı veya tınlı-kumlu topraklardır.

Vegetasyon süresi kısa olan yerlerde ve bilhassa erkencilik düşünüldüğünde uygun şekilde hazırlanmış daha hafif kumlu topraklar üzerinde yetiştirme yapılabilir.

Karpuz, bazı ülkeler hariç büyük bir çoğunlukla susuz yetiştirildiğinden akarsu kenarlarındaki milli topraklar bu bakımdan en elverişli topraklar olarak kabul edilir. Karpuz bitkisi diğer birçok kültür bitkisinin aksine, toprak asitliğine karşı oldukça dayanıklı olduğundan fazla olmamak şartıyla hafif asitli topraklarda da yetiştirilebilir.

En elverişli toprak reaksiyonu pH 5,0-6,5 olmakla birlikte pH 5,0 olan topraklarda iyi sonuçlar alınmıştır. Bundan daha asitli topraklarda yetiştirme istendiği takdirde usulüne uygun kireçleme yapılmalıdır.

Bölüm 3

Karpuz Yetiştirme Teknikleri

Karpuzda toprak hazırlığı nasıl olmalıdır? Karpuzda dikim hangi aralıklarda yapılmalıdır? Karpuzda gübreleme ve sulama nasıl olur? Karpuzda budama nasıl olur?

Karpuzda Toprak Hazırlığı ve Ekim-Dikim

Karpuz yetiştiriciliği yapılacak alanın çok iyi bir şekilde sürülmüş olması gereklidir.

Sonbahar aylarında pullukla derin sürüm yapılması gereklidir. Ekim-dikimden 15 gün önce 15-20 cm derinlikte işlenir. Fide ile yetiştiricilik yapılıyorsa fide dikilecek çukurlara organik gübre atılır, yada sıraya ekimde sıra üzerilerine organik gübre uygulaması yapılabilir.

Temsili bir toprak hazırlığı
Temsili bir toprak hazırlığı

Genel olarak örtü altı karpuz üretimimizin %95’ini Çukurova Bölgesi sağlamaktadır. Buradaki yetiştiricilikte alçak tüneller şeklinde yapılmaktadır. Açıkta yetiştiricilikte sulamasız ocak usulü tohum ekiminde dekara 300 g tohum kullanılmaktadır.

Tohum ekiminde pünomatik mibzer kullanılması durumunda ise bu oran 100g/dekara düşmektedir. Tohum çıkışları olduktan sonra en iyi gelişen 1-2 tanesi bırakılır, gerisi kesilerek seyreltilir. Açıkta geniş araziye elle veya mibzerle sıraya ekim yapılabildiği gibi, su sıkıntısı olan yerlerde ocak usulü ekim daha avantajlıdır. Fide ile yetiştiricilik ise asıl olarak erkencilikte kullanılır. Tohumlar 2 gün önceden 25-30 °C'de ön çimlendirme yapıp sonra tohum ekimi yapmak 8-10 günlük bir erkencilik sağlayacaktır.

Toprakla buluşmuş karpuz fideleri
Toprakla buluşmuş karpuz fideleri

Karpuzda Dikim Hangi Aralıklarla Yapılmalıdır?

Karpuzda aralık ve mesafe oldukça geniştir. Aralık ve mesafeler, yetiştiriciliğin sulu olup olmamasına göre değişim gösterir. Sıra arası 1,5- 3,5 m, sıra üzeri 0,5-1 m şeklinde ekim-dikim yapılabilir.

Çift sıralı yetiştiricilik serada yapılmakta ve çift sıra arası 1 m, sıra arası 0,5 m, sıra üzeri 0,5 m olacak şekilde dikim yapılabilir. Buradaki yetiştiricilikte meyve ağırlığı 2 kg ve üzeri olan çeşitlerde meyveler fileye alınır, yada belli bir büyüklüğe ulaşınca yere indirilir.

Karpuz Üretimi

Karpuzlar, zamanı geldiğinde tohumlarının doğrudan doğruya hazırlanan yerlere dikilmesi suretiyle aşağıdaki üç usulle yetiştirilir.

  • Sıra (Çizgi) usulü
  • Ocak usulü
  • Çukur usulü

Sıra (Çizgi) Usulü Yetiştiricilik

Geniş işletmelerde daha kolay ve ekonomik olduğundan çoğunlukla uygulanan bir usuldür. Bu usulde hazırlanmış tarlada çeşitlerin gelişme ve yayılma kuvveti ve toprak karakterine göre 1,5–2 m arayla ve genellikle pullukla 5–6 cm derinliğinde çizgiler açılır.

Çizgilere hemen arkadan gelen bir işçi tarafından biraz sıkça veya çoğunlukla uygulandığı gibi sıra üzerinde 90-100 cm aralıklarla her ekim yerine 2–4 tohum bırakmak üzere ekim yapılır.

Hemen sonrasında hafif bir tırmık geçirilerek çizgiler kapatılır ve arkasından da toprağın hafifçe bastırılması için bir sürgü çekilir.Tohumların normal olarak çimlenebilmesi için toprağın tam tavında iken ekim yapılmasına özellikle dikkat edilir.

Geniş ölçüde yapılan karpuz yetiştiriciliğinde ekim mesafelerine göre genellikle dekara 1–1,5 kg kadar tohum hesap edilir.

Tohumlar normal şartlarda 10–12 gün içinde çimlenerek toprak yüzüne çıkmaya başlar.

Ocak Usulü Yetiştiricilik

Bazı bölgelerde bir kısım yetiştirici, çizgi usulü yerine ocak usulü ekim yapmaktadır. Bunun için hazırlanmış yerlerine yine aynı ölçüler dahilinde yaklaşık 40-50 cm çapında ve 15-20 cm derinliğinde açılan çukurların diplerine 5-10 cm kalınlığında gübreli toprakla yataklık konarak 3-4 adet tohum bunun üzerine ekilir ve üzerileri 2-3 cm derinlikte kalacak şekilde kapatılır ve hafifçe bastırılır. İlk çapadan sonra her ocakta en fazla 2 bitki bırakılarak diğerleri sökülür.

Çukur Usulü Yetiştiricilik

Karpuz yetiştiriciliğinde en tipik yetiştirme usulü Diyarbakır karpuzlarında görülür. Bu bölgede Dicle Nehri kıyılarında çakıllı ve milli topraklar üzerinde dünyaca meşhur karpuzlar ise çukur usulü ile yetiştirilmektedir.

Bu yöntemde; ilkbaharda genellikle nisan ayı içerisinde sular tamamen çekildikten sonra birbirinden 3’er m ara ile 1 m uzunluğunda, 50 cm genişliğinde ve 50 cm derinliğinde çukurlar açılır. Çukurun içindeki çakıllar dışarıya çıkartılır.

Dipte, mümkün mertebe, yalnız kum bırakılır. Çukurun iki başında nemli kum tabakası üzerinde çürümüş, güvercin gübresinden birer kürek dolusu gübre doldurulur. Bu güvercin gübresi üzerine tekrar bir miktar nemli kum ilave edilir. Çukurun iki başında meydana getirilen bu yığın üzerine 3-4 adet karpuz tohumu ekilir.

Bir hafta 10 gün içerisinde tohumlar çimlenerek körpe fideler gelişmeye başlar. Fideler 3-4 yapraklı olduklarında her yığında kuvvetli bir fide bırakılarak diğerleri seyreltilir. Tohum ekiminden yaklaşık bir ay kadar sonra çukurun içerisine ahır gübresiyle karıştırılmış güvercin gübresi konulur. Karpuzlar gelişip kolları uzadıkça çukurun içerisi bitkiler yukarıda kalacak tarzda bu defa nemli ince milli kumla doldurulmaya devam edilir.

Mayıs ayları sonlarında her çukura 5’er kürek kadar yanmış ahır gübresi ve güvercin gübresi karışımı verilir ve çukurun içerisi toprak hizasına gelinceye kadar aynı mille doldurulur. Bu şekilde hazırlanmış besin maddelerince çok zengin ve nemli ortam içerisinde karpuz bitkisi çok kuvvetli kök sistemi meydana getirerek süratle gelişir ve neticede her biri 40–50 kg hatta daha iri olan karpuzlar elde edilir.

Çukurlarda hasat edilen karpuz miktarı çeşidin iriliğine göre değişir. Genellikle çok iri çeşitlerde her kökende bir karpuz, buna rağmen daha küçük çeşitlerde yetiştiricinin arzusuna göre daha fazla sayıda meyve bırakılır.

Karpuzda Gübreleme

Karpuz bitkisinin gelişme ve yayılma kuvveti oldukça fazladır. İri meyveleri dolayısıyla besin maddelerine oldukça fazla ihtiyaçları vardır; bu bakımdan yetiştirilecekleri yerin iyi hazırlanması ve gübrelenmesi gerekir. Verilecek gübrenin çeşit ve miktarları toprak karakterine ve topraktaki mevcut besin maddeleri miktarına göre değişir.

Ancak ülkemizde önemli karpuz bölgelerinde uzun yıllardan beri yapılan gözlemlere göre verilecek gübre miktarı; toprak karakterine, çeşide, gübrenin çeşidine ve nihayet yetiştiricinin pratik görüşüne göre belirlenmektedir.

Yapılacak toprak tahlili sonrasında gübre uygulaması tavsiye edilir.

Ortalama bir hesapla dekara 5-6 ton iyi vasıflı yanmış ahır gübresi ile dekara 15 kg azotlu, 30 kg fosforlu ve 20 kg potaslı gübre verildiğinde gayet iyi sonuç alınmaktadır.

Fosforun tamamı taban gübresi şeklinde, azot ve potasyumun 1/3’ünü fosforla birlikte, 1/3’ünü ilk çapada (ilk dişi çiçeği görme aşaması), 1/3’ünü de ilk çapadan yaklaşık 1 ay sonra (meyveler elma büyüklüğüne ulaşınca)verilir.

Bu arada ticaret gübresi kullanmadan yalnız ahır gübresi verilen bazı bölgelerde bir kısım yetiştiriciler bol gübre bulduğu taktirde dekara 7-8 ton hatta daha fazla ahır gübresi atmaktadır.

Gübrelere Göz At

Tümünü Gör

HARVEST MORE 10-55-10+TE

Pinnacle Green

Foly™ - Phosphorus

KEY FEEDS MANGANESE

Effect K-Plus

MAXSOLI 11-5-38 (2MGO)+ME

BALANCER

Pep Humate

Technofert Advance

Speedfol Combine

Disper VegaAmino GS

Flash Planet

BOROL

BUD FEED

DAP: 18-46-0

KEY FEEDS IRON

GreenFeed

Disper Bloom GS

EBG COLOR

LİDER POTASOL®

Kalsiyum Nitrat

AQUAMİN®

Speedfol Flower&Fruit

Saikin

Speedfol Cup

Pep Fer

MASTER GEL

K-Leaf

Bonito

Soilmaster

Hydroponica MAP

OXY

NEXT CAL

CAN (Kalsiyum Amonyum Nitrat)

LEADER LAND 16-8-24+ME

OLPAX DENGELİ

Technofert Catalyst

MOL ORG

STOLLER P-HIB

Organomineral 9-21-0 + (5 SO3)+(1 Zn)+15 OM

VITORMONE PLUS

Flash

PROMOTOR

ActiZinc

EBG RADİX

POLEN-UP

Pinnacle Azoto

HARVEST MORE 5-10-27 (5,5 CaO+2,5 MgO)+TE

Effect Mod

ARES TS

LİDER ÇİNKO

MAXMAJOR

NITROFERT

Corghaans

Magnezyum Nitrat

CALSİMOL PLUS®

R-LIEF

Astra Q80

UNI REZERV L-Cu

Speedfol Starter SC

Ekosol Katı Solucan Gübresi

Effect - Q80

EBG AMİNO 7

Flower Power

Astra Swell

Ecoset

Hydroponica Potasyum Sülfat

TÖRTIL

Disper Cu Max

CROSS HUMATE

Speedfol Deep

Disper ZM Sinergy

MAX BZNFE

CUPROLİD

STOLLER K-HIB

Effect Rapid

Flash Micro

Organomineral 15-20-0+ (23 SO3)+10 OM

Stoller N-HIB

Foly™ - K

BACTOMIL

Soluraise

TREND

HARVEST MORE 5-5-45+TE

HMFERT

EBG N 25

MAXTECH

BIOCAL

WELLDONE 15-30-15+ME

Astra Drip

LİDER RADİCAL®

UNI MASTER

Astra Boron

Astra Fosforik Asit

PERLA MN ZN

NPK 25-5-10 (Kompoze)

NİTRO JET

Effect Power

Smart N 21

AgraGron BIOHUMAGRO

Kapuzda Sulama

Ülkemizde karpuz yetiştiriciliği büyük bir çoğunlukla susuz olarak yapılmakla beraber özellikle çok kurak devrelerde birkaç defa sulama yapılarakda yetiştiricilik yapılabilir. Sulama genellikle oluşturulan sıra aralarına su salınarak sızdırma usulü şeklinde yapılır. Bazen yağmurlama sulamada uygulanabilir; ancak en uygun sulama yöntemi damlama sulamadır.

Damla sulama uygulaması yapılan karpuzlar
Damla sulama uygulaması yapılan karpuzlar

Karpuzda Budama

Budama Üstün vasıflı meyve elde edilmek amacıyla bir bitki üzerinde çeşidin iriliğine göre genellikle 1-3 arasında meyve bırakılarak diğer meyveler daha küçük iken koparılmalıdır. Ayrıca üzerinde meyve olmayan yan koltuklar dibinden koparılmalıdır. Ana sürgünlerin ise çok fazla uzamasını önlemek için uç alma işlemi yapılmalıdır. Böylece, besin maddeleri bitkinin devamlı olarak boylanmasına yardım edeceği yerde bitki üzerinde mevcut meyvelerin irileşmelerinde kullanılacaktır.

Meyve Tutumunu Artırıcı İşlemler

Seralarda yetiştirilen karpuzlarda verimliliği artırmak için en çok kullanılan yöntem sera içerisine bombus arısı salmaktır. Açık alanlarda ise her 3-5 dekar arazi için bir arı kovanının arazinin bir köşesine yerleştirmek yeterli olmaktadır.

Bombus arısı
Bombus arısı

Yabancı Otlarla Mücadele

Bahçe ve tarla ziraatı şeklinde yapılan karpuz yetiştiriciliğinde toprağı kabartmak, topraktaki nemi uzunca bir süre muhafaza edebilmek ve yabani otları ayıklamak amacıyla çapalama çok önemlidir. Karpuz yetiştiriciliğinde kollarını tamamen etrafa salıp çapa yapılamaz hale gelinceye kadar genellikle 3-5 defa çapa yapmak gerekmektedir.

Birinci çapa bitkiler 4-5 yapraklı iken yapılır ve bundan sonra 2-3 hafta ara ile diğer çapalamalar birbirini takip eder. Birinci veya ikinci çapa ile birlikte sıra üzerinde seyreltmeler de yapılır.

Yabancı otlara karşı yapılan çapalama
Yabancı otlara karşı yapılan çapalama
Bölüm 4

Karpuzda Zirai Mücadele Yöntemleri

Karpuzda en sık görülen hastalıklar nelerdir? Karpuz hastalıkları nasıl tedavi edilir? Karpuzda sık karşılaşılan zararlılar hangileridir? Karpuz zararlıları ile nasıl mücadele edilir?

Bölüm 5

Karpuzda Hasat ve Depolama

Karpuz ne zaman hasat edilir? Hasat esnasında nelere dikkat etmek gerekir? Karpuzun depolama sıcaklığı nedir?

Erken Dönem Hasat
Orta Dönem Hasat
Geç Dönem Hasat

Karpuzda Hasat Nasıl Olur?

Taze Üretim için Hasat Yapılması

Hasat zamanı gelmiş olan karpuzlar, meyvenin üzerinde 4-5 cm sap parçası bırakılacak şekilde bıçakla kesilir. Kabukları üzerinde yara oluşturulmamalıdır. Ağırlıklarına göre tasnif edilir. Hasat gecikecek olursa içleri boşalır. Fazla üst üste olmayacak şekilde araçlara yüklenir.

Karpuzlarda verim, yetiştirilen çeşidin ortalama ağırlığına göre veya her kök üzerinde bırakılmış meyve sayısına göre dekar üzerinden hesap edilir. Genellikle çeşidin iriliğine göre değişmekle beraber, kök başına normal irilik ve özellikle 2 karpuz bırakıldığından verim buna göre bulunur. Bazı uygun bölgelerde kök başına 2-5 arasında karpuz alınabildiğinden bu gibi hallerde kök başına ortalama adet tespit edilerek verim hesaplanır.

Olgunlaşmış karpuz
Olgunlaşmış karpuz

Tohum Üretimi için Hasat Yapılması

Tohumluk karpuz meyveleri, tohumların daha iyi olgunlaşması için en az birkaç hafta daha geç hasat edilir. Tohumluk karpuz hasadında meyvenin meydana geldiği sürgün solgunlaşması, meyvenin rengi yeşilden beyaz veya sarıya dönüşmesi hasat ölçütleridir.

Tohum çıkarma, meyvenin hasat metoduna bağlıdır. 10-20 hektarlık alanlarda yapılan karpuz tohumu üretimlerinde, traktör kuyruk mili ile hareket eden veya kendinden hareketli özel makineler geliştirilmiştir.

Kendinden hareketli makineler; meyveler tam olgunlaştığında bir defada bütün meyveleri bitkilerden kendileri toplamaktadır.

Elle hasat metodunda, olgun meyveler seçilerek hasat edilir ve doğrudan kabakgil tohumu çıkarma makinesine konulur. Bu makine, meyve kesme hızıyla orantılı olarak işçiler tarafından arazide çekilir.

Tohumluk karpuz hasadında alternatif bir sistem de meyveler kesildikten sonra meyvelerin merkezi bir alana nakledilmesi ve tohumların burada çıkarılmasıdır. En çok kullanılan yöntem bu usuldür.

Toplanan karpuz meyvelerinden tohumlar üç usulle çıkarılır. Bunlar:

Su ile ayırma

Meyveler kesilerek küçük parçalara ayrılır. Tohumlar elle etli kısımları ile birlikte ayrılır. Akan su altında elekler üzerinde ovularak meyve etinden ayrılır.

Fermantasyonla ayırma

Meyveler parçalara ayrılıp metal olmayan kaplarda fermantasyona tabi tutulur. Gerekirse bir miktar su ilavesi yapılabilir. Belirli aralıklarla karıştırılır. Fermantasyon, 15–20 °C’ de 6 gün, 24 -28 °C’ de 2-3 gün süre ile uygulanır. Tohumlar dibe çöküp meyvenin diğer kısımları kabın yüzeyinde yüzmeye başladığında fermantasyon işlemi bitirilir. Dibe çökmüş olan tohumlar su ile yıkanarak temizlenir.

Asit ile ayırma

Bu yöntemde tohum ayırma daha hızlı bir şekilde yapılır. Parçalanmış meyve pulpuna (Meyve eti+tohum karışımı) ton başına 3 litre sülfirik asit (H2SO4) veya 9 litre hidroklorik asit (HCl) ilave edilir. Bu karışım 15-30 dakika ara vermeden karıştırılır. Daha sonra tohumlar su ile yıkanarak temizlenir.

Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın, karpuz tohumları meyveden çıkarılır çıkarılmaz hemen kurutulur. Kurutma için özel makineler bulunduğu gibi gölge yerlere serilerek de kurutulabilir. Kurutmadaki esas ölçüt, tohumlardaki nem miktarının %10’a düşürülmesidir.

Karpuzda iyi şartlarda tohum verimi dekara yaklaşık 20-25 kg’dır. 1000 dane ağırlığı çeşitlere göre değişmekle birlikte yaklaşık 113 gram’dır.

Karpuz hasatı
Karpuz hasatı
4-10 °C
Optimum Depolama Sıcaklığı
Orta
Lojistik Dayanıklılık

Karpuzda Hasat Sonrası Depolama

Karpuzlar uzun süreli muhafaza edilemez. Düşük sıcaklıklarda çeşitli donma zararları görülür iken yüksek sıcaklıklarda ise bozulmalara maruz kalır.

4-10 °C’ler iyi bir muhafaza aralığıdır. Bu sıcaklık değerlerinde 2-3 hafta depolanabilir. 10 °C’ den düşük sıcaklıklarda kırmızı renklerini kaybederken 20 °C civarındaki sıcaklarda ise renkte koyulaşma görülür. Oda sıcaklığında karpuzları 7 gün tutmak lezzetin iyileşmesi bakımından iyidir.

Karpuzlar 0 °C’de 4 °C’ ye oranla daha az zarar görür fakat 0 °C’de bir hafta tutulursa meyvelerde çukurlaşma ve kötü bir lezzet meydana gelir. Karpuzlarda su kaybının önlenmesi (yüksek nispi nemde) diğer meyve sebzelerde olduğu kadar sorun olmaz. Ayrıca hasat sonrası hastalıklarda büyük bir sorun oluşturmaz.

Karpuzlar
Karpuzlar
Kaynaklar
PAYLAŞ
PAYLAŞ